نزول قرآن – مجله مجازی بارش
دوشنبه , اردیبهشت ۳۱ ۱۳۹۷
خانه / دین و اندیشه / نزول قرآن

نزول قرآن

نزول قرآن

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۲/۲۷

بازدید : ۶

منبع : برگرفته از دفتر: ۹ ،پرسش ها و پاسخ هاى برگزيده ويژه ماه مبارك رمضان

درباره کیفیت نزول قرآن، دو گونه آیات را می توان دسته بندی کرد:

یک. آیاتی که بر نزول قرآن در شب قدر و ماه رمضان دلالت دارد؛ مانند آیه ۱۸۵ سوره «بقره»، آیه ۳ سوره «دخان» و آیه ۱ سوره «قدر».

دو. آیاتی که بر نزول تدریجی قرآن در طول ۲۰ تا ۲۳ سال دلالت دارد؛ مانند آیه ۱۰۶ سوره «اسراء» و آیه ۳۲ سوره «فرقان».

در اینجا ممکن است سؤال شود: چگونه بین این دو طایفه از آیات را جمع کنیم و زمان بعثت با قول نزول قرآن در شب قدر چگونه قابل است؟

پاسخ هایی که از جانب علمای اهل سنت و شیعه داده شده، به شرح ذیل است:

۱- بیشتر اهل سنت و برخی از علمای شیعه (مانند شیخ مفید، سید مرتضی و ابن شهر آشوب)، پاسخ داده اند: منظور از نزول قرآن در شب قدر، آغاز و شروع نزول است که در ماه رمضان بوده است؛ زیرا هر حادثه ای را می توان به زمان شروع آن نسبت داد[۱]. از این رو به نظر این گروه، طایفه اول آیات، در مقابل مفاد طایفه دوم قرار نمی گیرد.

۲- برخی گفته اند: مقصود از «رمضان»، رمضان سال خاص نیست؛ بلکه نوع آن است؛ یعنی، در هر شب قدر از هر سال، به اندازه نیاز مردم قرآن بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نازل می شد و جبرئیل آن را در موارد نیاز، به دستور خدا بر پیامبرش (صلی الله علیه وآله) می خواند. فخر رازی این احتمال را داده است [۲]. بدیهی است با این فرض، قرار گرفتن طایفه اول، در برابر طایفه دوم منتفی می گردد.

۳- به نظر برخی: معنای طایفه اول این است که آیات قرآن در ماه های رمضان نازل شده و به لحاظ آن، انتساب نزول قرآن به ماه های رمضان، صحیح است [۳].

۴- برخی- از جمله شیخ صدوق- معتقدند: قرآن به صورت مجموع در یک شب قدر- در بیت العزّة یا بیت المعمور- نازل گردید. سپس در طول ۲۰ یا ۲۳ سال به صورت تدریجی، بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نازل شده است. این دیدگاه برگرفته از برخی شواهد روایی است. برای نمونه امام صادق (علیه السلام) می فرماید: «قرآن یک جا بر بیت المعمور نازل شد. آن گاه در طول بیست سال بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نازل می گردیده است»[۴].

۵- برخی دیگر از علمای شیعه (مانند فیض کاشانی [۵] و ابو عبداللّه زنجانی [۶]) گفته اند: منظور از نزول قرآن، فرود آمدن الفاظ آن نیست؛ بلکه منظور حقایق و مفاهیم آن است و نیز مراد فرود آمدن قرآن بر قلب رسول خدا است که در روایات، تعبیر به «بیت المعمور» شده است.

۶- علامه طباطبایی (رحمه الله) با فرق گذاشتن میان نزول دفعی و تدریجی معتقد است: «انزال» همان نزول دفعی است که مرحله مفاهیم و حقایق و مقام احکام است و «تنزیل» همان نزول تدریجی است که مرحله قطعه قطعه و مقام تفصیل قرآن را شامل می گردد. این دیدگاه برگرفته از برخی شواهد قرآنی است؛ از جمله: «کتابٌ أُحْکمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکیمٍ خَبِیرٍ»[۷].

علامه طباطبایی (رحمه الله) علت نیاز به نزول دفعی را این گونه بیان کرده است: «قرآن کریم، دارای یک حقیقت والا، روح باطنی و وجود بسیط است؛ همان گونه که واجد یک حقیقت تفصیل یافته و تجزیه شده در قالب الفاظ و کلمات است. یک بار همان حقیقت بسیط و روح کلی، سر بسته و متعالی قرآن، از لوح محفوظ- که مرتبه ای از علم الهی است- به صورت دفعی، بر جان و روان پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) تجلّی کرد؛ زیرا کسی که معلم، مربی، بشیر، نذیر و رحمت برای عالمیان است، باید سرفصل ها، اغراض و اهداف اساسی دعوت و پیام آسمانی و کتاب خویش را به صورت کلی و اجمالی بداند و بر معارف عظیم الهی و آیین هدایت و حقایق عالی خلقت و اسرار وجود آگاهی یابد»[۸].

بنابراین علت نزول دفعی قرآن، آگاهی یافتن از اهداف، برنامه ها، هدایت ها و حقایق، به صورت اجمالی و کلی است. بایسته است که پیامبر (صلی الله علیه وآله) از این علم و فیض غیبی بهره مند شد؛ اگر چه نزول تدریجی و متناسب با حوادث و نیازها، برای تثبیت قلب پیامبر (صلی الله علیه وآله) تأثیر فراوانی دارد و ترتیب نزول آیات الهی، برای راهنمایی بشر و ارائه الگو جهت شکل گیری یک تمدن اسلامی، بسیار راه گشا و کارساز است.

از میان گفته های پیش، دیدگاه علامه طباطبایی مؤیدات کلامی دارد؛ اما برخی از محققان علوم قرآنی، دلایل مرحوم علامه را کامل ندانسته و معتقدند: آنچه به طور مسلم می توان پذیرفت، تنها همان نزول تدریجی است و فضیلت ماه مبارک رمضان به جهت آغاز نزول آیاتی از قرآن در آن- به عنوان کتاب هدایت بشری- است [۹].

پی نوشت

[۱] . ر. ك: محمد هادى معرفت، التمهيد، ج ۱، ص ۱۱۳٫

[۲] . ر. ك: التفسير الكبير، ج ۵، ص ۸۵٫

[۳] . ر. ك: سيد قطب، فى ظلال القرآن، ج ۲، ص ۷۹٫

[۴] . ر. ك: صدوق، الاعتقادات، ص ۱۰۱؛ بحارالانوار، ج ۱۸، ص ۲۵۰٫

[۵] . تفسير صافى، ج ۱، ص ۴۱٫

[۶] . تاريخ قرآن، ص ۱۰٫

[۷] . هود ۱۱، آيه ۱٫

[۸] . براى آگاهى بيشتر ر. ك:

الف. الميزان، ج ۲، صص ۱۵ و ۱۸، ج ۱۸، ص ۱۳۹، ج ۱۴، صص ۲۳۱ و ۲۳۲٫

ب. عبدالله، جوادى آملى، قرآن در تفسير، تفسير موضوعى، صص ۷۲- ۷۴٫

[۹] . ر. ك: محمد هادى، معرفت، التمهيد، ج ۱، ص ۱۰۱- ۱۲۱٫

منبع؛سایت حوزه دات نت

قالب وردپرس

درباره ی javadesmaty

همچنین ببینید

بدحجابی و حفظ حریم

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۲/۳۰ بازدید : ۱ منبع: اکبری، محمود؛ دختران و مزاحمت ها، ص: …

دیدگاهتان را بنویسید